“Mənə Göyçay narı gətirmisiz?”
“Mən Qarabağda vuruşanda bəzi çeçenlər deyirdilər ki, gəl buradan gedək, azərbaycanlılar bizə kömək etməyəcəklər. İndi həmin adamlar yanımda olsaydı…”
Şamil Basayev kimdir?
Çeçen Cihadının əfsanəvi komandirlərindən olan Şamil Basayev, 14 yanvar 1965-ci ildə Çeçenistanın Vedeno rayonunun Vedeno kəndində doğulub. 1987-ci ildə Moskvada mühəndislik fakultəsində təhsili alıb. Tələbəlik illərini Rusiyada başa vurub. Daha sonra ticarət həyatına atılan Basayev bir müddət elə Rusiyada ticarətlə məşğul olub. Sovetlər Birliyinin dağılma ərəfəsində azadlıq hərəkatlarına dəstək verib. Abxaziyada ruslara qarşı azadlıq mübarızəsi aparan abxazların yanında mübarizəyə qoşulub. Buradan Qarabağa keçən Şamil Basayev Azərbaycan türkləri ilə bərabər erməni zülmü ilə savaşıb.
Çeçenistanda baş verənləri dünyaya göstərmək üçün bir rus sərnişin təyyarəsini qaçıraraq Ankaraya endirdi. Dünya onun adını ilk dəfə o zaman eşitdi. Qaçırdığı təyyarəni və sərnişinləri Çeçenistana qayıdmaq qarşılığında sərbəst buraxdı. Şamil Basayevın həyata keçirdiyi bu etiraz üsulu ilə dünyanın gözləri Çeçenistanda çevrilir.
Basayev də çeçen xalqının öndəri mövqeyindəki Cövhər Dudayevlə bərabər hadisələrin mərkəzində yer alırdı. 1992-ci ildə Dudayevin əmriylə Abxaziyaya göndərilən çeçen dəstələrinin komandiri olarkən Abxaziyanın Gürcüstandan ayrılmasında böyük rol oynayan Qafqaz Xalqları Konfedrasiyası (QXK) dəstələrinin komandiri oldu.
Abxaziyadan sonra Çeçenistana qayıdaraq burdan da Əfqanıstanda müharibəyə qoşuldu. O dövrdə təlimli gənclərdən mütəşəkkil silahlı bir dəstə qurdu. Dudayev Çeçenistanın müstəqilliyini elan etdikdən sonra müxalifətə keçən rus tərəfdarı silahlı dəstələrin dağıdılmasına kömək etdi. 1994- cü ildə Rusiyanın Çeçenistanı işğal etməsiylə çeçen komandirlərinin ən vaciblərindən biri oldu. Müharibə ərazisində üstün zəkası və yenilməz mövqeyi ilə ruslara qorxu saçdı. Təşkil etdiyi bir çox əməliyyatlarla Rus dövlətini boyun əyməyə məcbur edən Şamil Basayev rus kəşfiyyatı tərəfindən axtarışa verildi. 1995-ci ilin əvvəllərində rus hərbi təyyarələri Basayevin Vedenodakı evini bombalayaraq 11 ailə üzvünü şəhid etdilər.
Rus gücləri mülki vətəndaşlara qarşı qətliamlara başladı. İyul ayında mülki şəxslərə qarşı qətliamlar ən yüksək səviyyəyə çatdı. Basayev bu qətliamları dünyaya çatdırmaq üçün 150 hərbçinin Budennovsk şəhərində təşkil etdiyi girov götürmə nümayşini idarə etdi. Burada yüzlərlə insanı girov götürən Basayev və yanındakılar heç bir girova zərər vermədilər. Girovların azad edilməsi üçün rus ordusunun Çeçenistandan çəkilməsini tələb etdilər. Rusiya daxili işlər naziri ilə telefonla danışan Basayevin şərtləri işğalçı ruslar tərəfindən rədd edildi. Basayev bölgəni mühasirəyə alan rus ordusuna böyük itkilər yaşatdı. Basayev və dəstəsinin müqavimətini qıra bilməyəcəyini anlayan ruslar şərtləri qəbul etdiklərini bildiriblər. Rüsların girovları nəzərə almadan hücuma keçdikləri, kimyəvi silahlar istifadə etməyi beynəlxalq təşkilatlarda qınağa səbəb oldu. Rusların bu hərəkətlərinin qarşılığında girovlara zərər verilməməsini əmr edən Basayev onları etibarlı yerə salaraq rusların öz hücumlarından da ziyan dəyməsinin qarşısını aldı. Ard-arda gələn hadisələr nəticəsində müsəlmanların mərhəmətindən təsirlənən çox sayda rus İslamı qəbul etdi. Rusların Çeçen torpaqlarından çəkilməyi qəbul etməsindən sonra Basayev xəstəxanaya şəhidlərin nəşini daşımaq üçün soyuq hava tərtibli yük avtomobili və bir neçə avtobus istəyib. Girovları Çeçenistan sərhəddini keçdikdən sonra azad edəcəyini bildirib. Girovlar da Basayevlə birgə Çeçenistana gəldi. Sərhəddi keçdikdən sonra coşqu ilə qarşılanan Basayev girovları azad etdi.
Müsəlmanlığı qəbul edən bəzi ruslar isə Rusiyaya qayıtmaqdan imtina edərək Çeçenistanda qalmağı seçdi. Hətta bəziləri işğalçı ruslara qarşı cihada qoşularaq şəhid oldu. 1996-cı ildə aprel ayında Basayev Çeçen Respublikası Silahlı Qüvvələri Komandiri vəzifəsinə təyin edildi. Sonra isə rus güclərini Çeçenistandan çəkilməyə məcbur edən Cahar- Qala (Grozni) əməliyyatını təşkil etdi. 1998-ci ildə Cahar- Qalada təşkil olunan Çeçen- Dağıstan xalqları konqresində başqan seçildi. Konqresin ikinci yığıncağında verilən qərarla 1 avqust 1999-cu ildə qurulan İslam Şüərasının başqanı oldu. 31 avqust 1999 da Groznıda təşkil olunan mətbuat konfransında “Bu müharibə Volqadan Dona qədər bütün müsəlmanlar qurtarana qədər davam edəcək. Bütün dünyanı alovlar alsa da bu cihada davam edəcəyik. Dünyadakı bütün müsəlmanlar oyanır. Müharibə 20- 25 il davam edə bilər. Bütün Rusiya muharibə zonası olacaq. Son hədəf isə Qüdsün sionist işğalından azad edilməsidir.”- dedi və bütün dünyanın nəzərini Çeçenistana və özünə çevirdi. Rusların Dağıstan kəndlərini bombalamasına səssiz qalmayan Basayev Dağıstanda yerləşən rus qərərgahına əməliyyat təşkil etdi. Əməliyyatlarda xeyli rus əsgəri öldürən Basayev rus ordusunun vertalyot və zirehli maşınlarını da ələ keçirdi. Bu əməliyyatı bəhanə edən ruslar Çeçenistanı təkrar işğal etdi. Böyük dirəniş göstərən Şamil Basayev və əmrindəki əsgərlərin qəhrəmanlıqları qarşısında rus ordusu şok oldu. Basayevin dəstəsi rus ordusuna itkilər verdirərək dağlara çəkildi. Elə o döyüşlərdə Basayev minalı ərazidə ən öndə gedərkən minaya düşür və sağ ayağını itirir. Sağ ayağını itirən Basayev uzun müalicədən sonra sağlamlığına qovuşur. Qopan ayağını protezlə əvəz edən Basayev 7 il tək ayağı ilə Qafqaz dağlarında cihadını davam etdirərək bir müstəqillik müharibəsinin nümunəsini göstərdi. Basayev, Aslan Mashadovun başçılığı ilə aparılan ikinci çeçen cihadında baş qərargah rəhbəri vəsifəsinə təyin olundu. Bu dövrdə də bir çox əməliyyatları həyata keçirən Basayev rusların adamı sayılan Çeçenistan prezidenti Əhməd Kadırova hazırlanan sui- qəsd başda olmaqla bir çox əməliyyatları apardı və yaxud əmrini verdi. Əhməd Kadirovun oğlu Ramazan Kadırovun başına 25 min dollar vəd edən Basayev video yazıyla onun haqqında deyilənlərə aydınlıq gətirdi. Dokko Umarov prezident olanda sərəncam verərək Basayevi prezidentin müavini vəzifəsinə gətirdi. Özündən sonra isə onun prezident olacağını elan etdi. Bir açıqlamasında Şamil Basayeb bunları demişdi: “Hardadır Allah Böyükdür deyən insanlar? Bütün mücahidlər müharibə meydanında bərabərdir. Komandirin də, əsgərin də veriləcək bir canı var. Açıqca bildirim ki, İslam torpağını müdafiə etmək məcburidir. Bu tapşırıqdır”.
Həm həyatı, həm mübarizəsi lazım gəlsə şəhadəti ilə İslam Ümmətinə nümunə olan Şamil Basayev 9 iyul 2006-cı ildə bazar günü İnquşetyada bir kənd yaxınlığında mindiyi avtomobilin partlaması nəticəsində vəfat etdi.
Şamil Basayev Qarabağ savaşında
Şamil Basayevin Qarabağ savaşı zamanı Azərbaycan tərəfindən ermənilərə qarşı vuruşduğu hamıya bəllidir. Ən azı onunla Qarabağda çıyin-çiyinə vuruşan minlərlə azərbaycanlı hələ həyatdadır. Lakin Şamil Basayevin muzdulu xidmətçi qismində QArabağda vuruşması haqqında deyilənlər yalandır. Şamil Basayevi şəxsən tanıyan və onunla döyüşlərdə iştirak edən, vaxtilə Azərbaycan ordusunda yüksək vəzifə tutan komandirlərdən biri Avropa.info-ya verdiyi qısa açıqlamada Şamil Basayev haqqında bunları deyib: ” Şamil heç bir muzd qarşılığında Qarabağa gəlməmişdi. O, özü ilə gətirdiyi çeçenlərin həm təlim keçməsini istəyir, həm də müsəlman torpağı sayılan Qarabağın erməni işğalında qalmasını istəmirdi. Digər tərəfdən Şamilə söz verilmişdi ki, çeçenlərin apardığı əməliyyat nəticəsində ermənilərdən alınan silah-sursat onlara qalacaq.Şamil Basayev də ermənilərdən qənimət olaraq ələkeçirdiyi silahları Çeçenistana, ruslarla müharibəyə cəlb etmək istəyirdi. Lakin sonradan bu razılaşma pozuldu. Buna baxmayaraq Basayev yenə 1997-ci ildə Qarabağda partizan müharibəsi aparmaq üçün bizimkilərin razılığını istədi. Lakin onun təklifi qəbul olunmadı.
Şimali Qafqazda aparılan savaşda iştirak etmiş , adının çəkilməsini istəməyən bir azərbaycanlı isə Avropa.info-ya Şamil Basayevlə bağlı maraqlı bir məqamı danışıb.
” Səhv etmirəmsə, ya 1996, ya da 1997-ci ildə 150-dən artıq azərbaycanlı Şamil Basayevin başçılığı ilə ruslara qarşı aparılan döyüşlərə qoşulmaq üçün Çeçenistana gedirlər. Şamil Basayevə məlumat verilir ki, azərbaycanlılar gəlib. Basayev onların hərbirini bağrına basaraq bu sözləri deyir:
“Mən Qarabağda vuruşanda bəzi çeçenlər deyirdilər ki, gəl buradan gedək, azərbaycanlılar bizə kömək etməyəcəklər. İndi həmin adamlar yanımda olsaydı onları qaldırıb yerə çırpardım. Baxın azərbaycanlılar bizə köməyə gəliblər”.
Bundan sonra Şamil hətta azərbaycanlılarla zarafat edərək, ona Göyçay narı gətirib-gətirməmələrini soruşub.
