Dünyada silah istehsalına görə öyünən Rusiya nədənsə son texnaloji yeniliklər dövründə rəqabətə dözüş gətirə bilmir. Son illər texnalogiya sahəsində yüksək sıçrayıç əldə edən silah istehsalçılarının sırasına Rusiya qatıla bilmir. Alp.az xəbər verir ki, hələ Rusiya 2008-ci ildə baş verən Gürcüstanla müharibədə buraxılan boşluqları doldurmaq və malik olmadığı müasir tipli PUA-ların hazırlanması üçün İsrailin “Israel Aerospace Industries” (IAI) şirkəti ilə şübhəli şərtlərlə pilotsuz uçuş aparatlarının alınması barədə müqavilə imzalamışdı. Əslində bu sahədə ilk əməkdaşlıq Cənubi Koreya ilə 1993-cü ildən mövcud idi, lakin naməlum səbəblərdən koreyalılar bu əlaqədən imtina etdilər.
2009-cu ildə İsrail ilə bağlanan müqavilənin dəyərinin təqribən 300 milyon dollar olduğu ehtimal edilir. İsrail Rusiyaya ən yeni versiyalar deyil, uzun müddət istehsal olunan versiyaları təqdim etdi. Bunlar çox köhnə olmasa da, ən yeni versiyalar da hesab edilə bilməzdi. İsrail müşahidə tipli PUA-larının texnologiyasını təqdim etsədə, zərbə tipli versiyaları Rusiyaya satmaqdan ümumiyyətlə imtina etdi.
2012-ci ildən sonra Ural Mülki Aviasiya Zavodunda IAI-nin “Searcher II” aparatının lisenziyalı kopyası lolan “Forpost” PUA-ları və idarəetmə stansiyasından ibarət olan kəşfiyyat kompleksinin yerli istehsalına başlandığı məlum oldu. 2014-cu ildə isə Rusiyada kəşfiyyat tipli ilk “Forpost” PUA-sının montajı başa çatdı.
Hazırda Rusiyanın Birgə Monitorinq Mərkəzində istifadə etdiyi iki növ pilotsuz vasitədən biri məhz “Forpost” PUA-larıdır. Ağdam rayonundakı Rusiya və Türkiyədən olan hərbçilər Dağlıq Qarabağda bütün hərbi əməliyyatlara və atəşkəsə nəzarəti “Forpost” və “Orlan-10” PUA-larlı ilə həyata keçirirlər. Birgə Monitorinq Mərkəzi bu PUA-ların köməyi ilə atəşkəs rejiminə və baş verə biləcək insidentlərin aradan qaldırılmasına nəzarət edir, sabitliyin pozulması hallarını qeydə alır, bununla bağlı məlumatların toplanmasını, onların emalını, inteqrasiyasını və təsdiqlənməsini təmin edir. Qarabağda istifadə olunan PUA-lar Rusiyanın Mərkəzi Hərbi Dairəsinin tabeliyində olan hərbi hissəyə aiddir.
Forpost
“Forpost” PUA-sının əsas vəzifəsi döyüş zonasında havadan kəşfiyyat aparmaq və artilleriya atəşini tənzimləməkdən ibarətdir. Onun ilk modeli 1990-cı ildə İsrailin IAI şirkəti tərəfindən Asiya Aerokosmik Mərkəzində ictimaiyyətə təqdim edilib. 1992-ci ildə İsrail Müdafiə Qüvvələri tərəfindən 200 ədəd bu PUA-dan əldə edilib. Bir sıra ölkələrə, o cümlədən Azərbaycana da ixrac edilib.
2014-cü ilin yanvar ayından etibarən, 6 ədəd “Forpost” və yerüstü idarəetmə stansiyası, Kamçatkanın Elizovo aviabazasında yaradılan pilotsuz uçuş aparatlarının dəstəsində xidmətə başlayıb. “Forpost” porşenli mühərrikə malik və hazırda Rusiya ordusunda aktiv istifadə olunur. “Forpost” PUA-ları həm ənənəvi hazırlıqsız uçuş zolağından, həm də pnevmatik katapultdan və ya JATO raket sürətləndiricisondən istifadə edilərək havaya buraxılır.
2017-ci ilin sonuna qədər Rusiyada xaricdən gətirilən komponentlər hesabına, hər birində üç pilotsuz vasitə olan 30-a yaxın “Forpost” kompleksi rus qoşunlara təslim edilib.
Modifikasıyası
Rusiyaya sanksiyaların tətbiqi İdxal komponentlərini yerli məhsullarla əvəz etmək zərurəti yaradıb. 2019-cu ildən etibarən yalnız rus komponentlərindən yığılan “Forpost- R” versiyasının hazırlanması planlaşdırılsa da, onun silahlanmaya qəbulu və ya hansısa döyüş bolgəsində, o cümlədən Qarabağda istifadəsi haqqında rəsmi məlumata açıq mənbələrdə rast gəlinmir.
Rusiya Müdafiə Nazirliyi 500 kq qalxma kütləsinə malik “Forpost-R” PUA-sının 6000 metrə qədər yüksəklikdə 18 saata qədər uça biləcəyini açıqlayıb. “Forpost-R”-in ilk uçuşunun videosu da yayımlanıb. Rusiya mənbələrindən verilən məlumata görə, rus proqram təminatı ilə yerli komponentlərdən hazırlanan PUA-da APD-85 mühərrikindən istifadə edilir. 2020-ci ildə Rusiya ordusunun silahlanmasına bu PUA-nın qəbul edilməsi planlaşdırılsada, görünür bu hələlik mümkün olmayıb.
Döyüş tətbiqi və uğursuzluğu
20 may 2015-ci il tarixində Ukraynanın Donetsk vilayətinin Peski kəndi yaxınlığında ilk “Forpost” (nömrəsi 923) məhv edildi. Ümumilikdə, son 1 ilə qədər Donbasda 905, 915, 916, 920 və 923 nömrəli 5 ədəd “Forpost” PUA-sı məhv edilib. Rusiya Suriyadakı Xmeymim hava bazasından büraxdığı “Forpost PUA”-larını hərbi əməliyyatı zamanı müşahidə məqsədilə istifadə edib. 2015-ci ildə onların 2 ədədi məhv edilib. “Conflict Intelligence Team” qrupunun məlumatına görə 12 yanvar 2018-ci ildə “Forpost” PUA-sı Suriyada müxaliflər tərəfindən vurulub. Həmin ilin 11 iyulunda isə İsrail HHM qüvvələri başqa bir “Forpost PUA”-sını ölkənin hava məkanı sərhədləri daxilində məhv edib.
44 günlük Vətən müharibəsi ərəfəsində ermənilər hansı vasitə iləsə istifadə etdikləri ilk “Forpost PUA”larından istifadə etdilər. Lakin ermənilərin “günəş allahı” adlandırdığı PUA, havaya qalxandan sonra cəmi 15 dəqiqə sonra Azərbaycan Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələri tərəfindən məhv edildi.
Taktiki-Texniki Xüsusiyyətləri
Qanad açılımı: 7.22 m;
Uzunluğu: 5.15 m;
Hündürlüyü: 1.16 m:
Kütləsi: 207 kq;
Faydalı yükü: 63 kq;
Mühərrikin tipi (İsrail versiyasında): 1×Limbach L 550;
Gücü: 1×47 a.g;
Maksimum sürəti: 198 km/s;
Kreyser sürəti: 194 km/saat;
Əməliyyat radiusu: 220 km;
Uçuş müddəti: 12-14 saat;
Praktik uçuş yüksəkliyi: 4575 m.
