ABŞ-dan sonra Rusiya da rəsmi şəkildə ölkəsinə dost olmayan dövlətləri siyahılaşdırmağa qərar verdi. ABŞ-ın siyahısında Rusiya, İran, Çin kimi dövlətlər varsa, Rusiyanın tezliklə elan olunacaq siyahısında ABŞ-la yanaşı Çexiya, Baltikyanı ölkələrin olacağı gözlənilir.
Azərbaycan supergüc olmasa da, bu cür siyahıya zərurət hiss olunur. Cəbrayıl və Zəngilana son səfərində Prezident İlham Əliyev də bizə dost ölkələr deyə bir fikir işlətdi və bəzi ölkələrin adını açıqladı. Sitat: “Müharibədən və qələbəmizdən sonra dəfələrlə qeyd etdiyim kimi, bizimlə işləmək üçün dost ölkələrdən şirkətlər dəvət edəcəyik. Şadam ki, bu gün İsrail şirkəti, İtaliya şirkəti, Azərbaycanın iki dost ölkəsindən olan şirkətlər bu mühüm layihəyə qoşulur və bizim beynəlxalq əməkdaşlığımız var. Türkiyədən, Çindən, İsraildən, İtaliyadan olan şirkətlər var, hamısı dost ölkələrdir”.
Əlbəttə ki, bu ölkə adlarını Prezident təsadüfən açıqlamır və qeyd edilməlidir ki, bunlar Azərbaycana dost ölkələrin yalnız bir qismidir. Amma o da sirr deyil ki, Azərbaycana dost olmayan ölkələr də var ki, 44 günlük haqq işimiz – Qarabağ müharibəsində anti-Azərbaycan mövqeyi sərgilədilər. Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin (BMTM) İdarə Heyətinin sədri Fərid Şəfiyev separatçıları dəstəkləyən ölkələrə Azərbaycanın münasibəti barədə danışarkən “belə ölkələrlə əlaqələri yenidən gözdən keçirəcəyik” deyib.
Şübhəsiz ki, bu siyahını həm yuxarıdan, həm aşağıdan tutsaq, Fransa başda olacaq. Yəni açıq şəkildə Ermənistanı dəstəkləyən yeganə ölkədir. Digər dövlətlər ən azı manevrlər edirlər. 44 günlük müharibə göstərdi ki, Türkiyə istisna, qonşularımız da bel bağlamalı dostlar deyillər, bununla belə, tərəfdaşlığımız, əməkdaşlığımız davam etməlidir. Hər halda, Azərbaycan indiki geosiyasi şəraitdə rəsmi şəkildə dost olan və olmayanların siyahısını açıqlamaqla üzərimizə gələn təzyiqlər fonunda prosesləri mürəkkəbləşdirə bilər. Lakin yazarlar, deputatlar, politoloqlar öz fikirlərini deməlidirlər. Biz necə deməyək ki, Niderland, Belçika kimi ölkələr, hətta cırtdan Lüksemburq da bizə dost ölkə olmadığını çıxardığı əski parçasına bənzər qətnamələrlə sübut edib. Biz necə deməyək ki, Suriya, Fələstin, uzaq Argentina, Uruqvay ermənipərəstdirlər.
Bəs siyasət adamları nə düşünür, əgər belə bir siyahı rəsmiləşdirsək, bizə dost olmayan ölkələrin siyahısını necə təsəvvür etmək olar?
Deputat Aqil Abbas “Yeni Müsavat”a bildirdi ki, dost olan ölkələrin adlarını çəkmək bizə dost olmayanların kimliyini tanımaqda kifayət edir: “Prezident adlar çəkdi, biz də dost ölkələr siyahısına əlavələr edə bilərik. Hansı ölkələrin adları çəkilmirsə, məntiqlə qalanı dost olmayan ölkələrdir. Ancaq bu, ağır və strateji məsələdir. Biz rəsmi elan edə bilmərik ki, ABŞ, yaxud Fransa dost olmayan ölkələrdir. Çünki bu, başqa problemlər yarada bilər və siyasət tamam fərqlidir”.
A.Abbas qeyd etdi ki, Macarıstan, Cənubi Koreya, Çin, Orta Asiyada bir sıra ölkələr bizə dostdur, yüksək səviyyədə münasibətlər var: «Siyahını artırmaq olar. Sadəcə, dostun adını çəkərsən, dost olmayanı məntiqlə bilərsən”.
Qarabağ Azadlıq Təşkilatının (QAT) sədri Akif Nağı bildirdi ki, Azərbaycan üçün ən vacib məsələ Qarabağdır və ayrı-ayrı ölkələrin, beynəlxalq təşkilatların bu problemin həllində tutduğu mövqeyə adekvat münasibət qurulmalı olduğunu illərdir söyləməkdədir. Onun sözlərinə görə, hansı beynəlxalq təşkilat ədalətsiz qərar qəbul edibsə, onunla heç bir əməkdaşlıq edilməməlidir: “Yəni təkcə dost olmayan ölkələr deyil, beynəlxalq təşkilatlardan da danışmaq lazımdır. Bu illər ərzində qərəzli mövqedən çıxış edən beynəlxalq qurumlar olub və Azərbaycanı sıxışdırmağa çalışıblar. Bu cür regional təşkilatlar 1 milyon köçkünün hüquqlarını 30 il ərzində gündəmə gətirmədilər, amma başqa məsələləri müzakirəyə çıxardılar”.
A.Nağı hesab edir ki, hansı dövlət haqlı mövqeyimizi müdafiə edibsə, dost ölkə sayılmalıdır: “Təkcə 44 günlük müharibə dövründə yox, ondan əvvəlki illərdə də bizi müdafiə edən ölkələr var, məhz buna uyğun siyahı tərtib olunmalıdır. Prezident də Cəbrayıl səfərində bəzi məsələləri aydınlaşdırdı, Türkiyənin, İtaliyanın, Çinin adlarını çəkdi, onların şirkətlərinin Qarabağda yenidənqurma işlərində iştirak edəcəklərini açıqladı. Ermənilər bu məsələlərə qıcıqla yanaşırlar. Hətta bəzi ölkələrin səfirləri işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpaetmə işlərində iştiraka hazır olduqlarını bəyan ediblər, bu, Ermənistanı hirsləndirir”. QAT sədrinin fikrincə, birmənalı şəkildə “kimdir dost olmayan ölkə” demək çətindir: “Əsas məsələ yenidənqurma işlərində və haqlı mövqeyimizi müdafiə etməkdə yanımızda olan ölkələrlə bunu müəyyənləşdirmək olar. Məsələn, Rusiyanın bu hadisələrdə mövqeyi qeyri-müəyyəndir. Biz bilməliyik ki, rusların hansı məkrli niyyətləri var, ona uyğun mövqe bildirməliyik. Bu gün Putinlə Makron Qarabağdan danışırlar, yaxın günlərdə birgə təşəbbüslə çıxış edəcəklərini deyirlər. Dağlıq Qarabağ məsələsi artıq həll olunub, ona görə iki ölkə prezidentinin mövqeyi məkrli təşəbbüsdür, Azərbaycanın maraqlarına cavab vermir, çünki həmin ərazilər bizimdir. Ancaq quldurbaşı Araiki Moskvaya dəvət edirlər və sonra qayıdanda deyir ki, bir qarış da torpaq verməyəcəyik. Kimdir bu adam? Niyə dəvət edirsiniz, onlara ruh verirsiniz? Ona görə işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması işlərində dəstək verənlər və azad edilməyən yerlərdə suveren hüquqlarımızın bərpası işində bizə dost olan və olmayan ölkələrə görə bunu müəyyənləşdirmək lazımdır”.“Yeni Müsavat”
