1973-cü ildə imzalanan Paris müqaviləsi Vyetnamda gedən müharibəyə son qoymalı idi. Razılaşmaya görə, ABŞ öz qoşunlarını 60 gün müddətində çıxarmalı, Şimali və Cənubi Vyetnamın birləşdirilməsi dinc üsulla həyata keçirilməli idi. Amma 1975-ci ili martında Şimali Vyetnam (kommunistlər) şərtləri pozaraq Cənubun üzərinə iri miqyaslı hücuma keçdi. ABŞ prezidenti Cerald Ford yetim və sahibsiz vyetnamlı uşaqların təxliyə olunması üçün “Babylift” əməliyyatına başlamaq əmri verdi. Uşaqlar əvvəlcə Filippin, Avstraliya kimi yaxın ölkələrə, oradan qərbə aparılacaqdılar. Amma əməliyyatın elə ilk reysi fəlakətli oldu.
Aprelin 4-də Sayqon yaxınlığındakı Tyanşonnyat hava limanından qalxan Lockheed C-5 Galaxy təyyarəsində 247 uşaq, 54 böyük (uşaqlara qulluq edən personal və yaralılar), eləcə də 17 heyət üzvü vardı. Onların təxminən yarısı sərnişin yerində, yarısı da yük yerində yerləşdirildilər.
Sonralar aydınlaşdırıldığına görə, təmir zamanı yük qapılarının yeni qıfılları yaxşı oturulmadıqlardan uçuşun 12 dəqiqəsində partlayışa oxşar səs gəldi və arxa qapılar qopdu. Təyyarə degermetizasiyaya uğradı. Pilot təyyarəni Tyanşonnyat limanına qaytarmağa çalışdı. Amma istiqamət və hündürlük sükanları sıradan çıxmışdı. Pilotlar xüsusi ustalıq nümayiş etdirərək təyyarəni interseptorların, cəmi bir eleronun və mühərriklərin gücünü azaldıb-artırmaqla idarə edirlər. Amma hava limanına az qalmış təyyarə burnunu aşağı sallandı və pilot çəltik zəmisində eniş etməyi qərara aldı. Eniş isə istənilən kimi baş tutmadı, təyyarə parçalandı. Hadisə zamanı 155 nəfər həlak oldu, onlardan 141-i yük yerində olan uşaqlar idi. 173 nəfər, o cümlədən hər üç pilot sağ qaldılar.
Uğursuz başlanğıca baxmayaraq Babylift əməliyyatı davam etdi. Cənubi Vyetnamdan çıxarılan və sonralar müxtəlif ölkələrdə övladlığa götürülən uşaqların sayının 2500-3300 arasında olduğu deyilir.
Amerikalı biznesmen və xeyriyyəçi Robert Makoley uşaqların təxliyəsi üçün təyyarə çatışmadığını eşidəndə öz evini girov qoyaraq o zamanın ən böyük təyyarəsi olan “Boing-747” icarəyə götürmüş və 300 uşağı təxliyə etmişdi.
Yadigar Sadıqlı
