O, tanımadığımız həmyerlilərimizdən biridir. Əslində o gördüyü işlərlə, ixtiralarla bütün dünyada xüsusi xidmət orqanlarının diqqət mərkəzində idi. Onun gördüyü işlər gizlin saxlanılsada dünyanın böyük güc mərkəzləri bu dahinin nə iş gördüyünü bir neçə il idi ki, araşdırırdılar.
Haqqında danışacağımız qəhrəmanımız Davud Paşayev 19 iyul 1940-cı ildə Moskva vilayətinin Ostaşovo kəndində anadan olub. Atası Hüseyn Paşayev milliyyətcə azərbaycanlı, anası Varvara Sergeyevna isə rusdur. Atası Vətənini ötən əsrin 20-ci illərinin əvvəlində tərk edib. Əslində Davud Paşayevin atası Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin ən tanınmış simalarından biri olub.
Davud Paşayev kiçik yaşlarından öz savadı ilə hər kəsi təccübləndirməyi bacarır. 1963-cü ildə Ural politexnik institutunu bitirir və SSRİ Gəmiqayırma Dövlət Komitəsinin təyinnaməsi əsasında “Şimal maşınqayırma müəssisəsi” istehsalat birliyinə işə qəbul olunur. 1988-ci ildə həmin istehsalat birliyinin — Rusiyada ən böyük atom sualtı gəmiqayırma mərkəzinin baş direktoru təyin edilir.
Davud Paşayev müasir RF hərbi-dəniz donanmasının əksər sualtı atom gəmiləri, o cümlədən ən müasir “Borey” markalı submarinlərin ixtiraçısıdır.
1995-ci ildə, sualtı atom gəmiləri istehsalını qoruyub yenidən qurduğu üçün “Rusiya qəhrəmanı” adına layiq görüldüyü vaxt Davud Paşayev Kremldə Boris Yeltsinlə növbəti dəfə görüşür. Ancaq bu dəfə adi azərbaycanlı tələbə kimi deyil, Rusiya sualtı qayıqlarını labüd ölümdən qurtarmış bir alim kimi. Azərbaycanlılara öz kritik münasibəti ilə seçilən Yeltsin “Rusiya qəhrəmanı” ordenini Davudun yaxasına sancarkən, deyilənə görə, əvvəlcə azca tərəddüd hisslərini yaşayıb. Sonra Davudu var gücüylə sinəsinə basarkən gözləri yaşarıb.
1963-cü ildə Davud Paşayev Sverdlovskidəki təhsilini uğurla bitirib yenidən Solovki tərəflərə qayıdır. Atasının bu ada barədə xatirələrini yaddaşında canlandırıb dərindən bir ah çəkir. Qərara gəlir, atasının uzaq şimaldakı missiyasını bu dəfə özü davam etdirsin.
Davud Severodvinskdəki tam məxfi “Sevmaş” elmi-istehsalat birliyinə işə düzələrkən yenə də atasının bostan, istixana təcrübəsini yadına salır. O vaxt “Sevmaş”da sualtı atom qayıqlarının istehsalı təzəcə başlayırdı. İnfrastrukturun, ərzaq təchizatının lazımi səviyyədə olmadığını görən Davud bu əskikləri aradan qaldırmaq üçün yeni təkliflər irəli sürür. İşçiləri bağ evləri, istixanalarla təmin edən Davud təkcə bununla kifayətlənsəydi, gələcəyin üç dəfə sosialist əməyi qəhrəmanı adını qazanmazdı.
Yadda saxlayın – atom klubu üzvləri arasında “atom triadası” deyilən bir anlayış var. Yəni havadan, qurudan, suyun altından eyni anda düşmənə atom başlıqlı raketlərlə zərbə endirmək qüdrəti. Bu triada öz tərkibində həm də sualtı qayıqlardan istifadəni nəzərdə tutur. Belə ki, nüvə başlıqlı zenit raketləri yığılır sualtı gəmilərin alt göyərtəsinə. Okean dərinliklərində gizlənmiş atom mühərrikli sualtı gəmi bir də görürsən qəfildən elə suyun altındanca raketlərini Nyu-York, yaxud Vaşinqton üzərinə yağdırır.
Davud Paşayev öz mühəndislik istedadını həmişəlik bu sahənin ixtiyarına tapşıraraq, atom sualtı qayıqlarının bir neçə son nəslini proyektləşdirib okean sularına buraxır. Özü də, yadda saxlayın, o, təkcə “yuxarıların əmri ilə” vəzifəyə təyin olunmurdu.
“Aşağılar” da onu vəzifəyə təyin edirdilər hərdən. 1988-ci ilin iyun ayında əmək kollektivinin açıq səsverməsi nəticəsində Davud Paşayev SSRİ tarixində ilk dəfə dövlət müəssisəsinə – “Sevmaş”a rəhbərlik etməyə başlayaraq düz 16 il, 2004-cü ilin martınadək bu vəzifədə qalır. Üst-üstə min saat su altında, yeddi min saat zərərli, radiasiyalı iş şəraitində çalışmış bu müsavatçı oğlu müasir Rusiyanın hərbi-dəniz qüdrətini bərpa etməyə nail olmuş tarixi şəxsiyyətdir. 1995-ci ildə Boris Yeltsinlə görüşü zamanı o, prezidenti inandırır – təcili olaraq Rusiya Dövlət Atom Gəmitikintisi Mərkəzi yaradılıb, ixtiyarı verilməlidir ona – Davud Paşayevə.
Şimal Buzlu Okeanında, Arktika şelfində, Peçora hövzəsində buzadözümlü stasionar neft emalı qurğularının yaradılması da Davud Paşayevin əməyidir. Şimal Qütbü altındakı milyard tonlarla neft yataqlarının istismarı bu qurğular olmadan həyata keçə bilməz. Qoy Artur Çilingərov kimilər bunun ixtiraçılığını öz adlarına çıxmasınlar. Davud Paşayev bu sahədə də öz birinciliyinə çoxdan imza atıb.
Mərhum ixtiraçı həm də gözəl, bacarıqlı təşkilatçı kimi də tanınır doğma “Sevmaş” elmi-istehsalat birliyində. 90-cı illərdə görəndə ki, dövlətin maliyyə imkanları tükənib, bu gün-sabah nadir mütəxəssislər pulsuz qalıb acından öləcəklər, Davud Paşayev yenə də özünü itirmir. Atasının – köhnə müsavatçının Solovki adasındakı çiləsini xatırlayıb axır bu dərdə əlac tapır elə bil. Bu dəfə xüsusi yemək talonları ixtira edir bizim bu məşhur ixtiraçı alim. İmkan yaradır ki, atası kimi, hamı ətraf boş sahələrdə istixanalar qurub orda tərəvəz yetişdirsin. Talonla yerli yeməkxanalara daxil olub, orda mədələrini doyuzdursunlar. Deyilənə görə, fəhlələr bu talonlara o vaxtlar “paşayevka” adını veribmişlər.
Məhz bu cür işçilərin köməyi ilə Davud Paşayev “Sevmaş”ı diriltməyə müvəffəq olur. Sualtı atom qayıqlarının dördüncü nəslini istehsalata buraxaraq Vaşinqtonu deyil, nə qədər qəribə səslənsə də, Moskva məmurlarını bərk diksindirir.
Sovet vaxtlarında “Antey”, “Bars” “Akula” kimi sualtı qayıqların müəllifi kimi tanınan Davud sonrakı çətin günlərdə bu ənənəsini qoruyub davam etdirməyi də bacarır. 1996-cı ildə o, yeni tipli “Yuriy Dolqorukov” gəmisinin tikintisinə start verir, 2002-də öz “Qepard”ını okean dərinliklərinə buraxır.
Rusiya İctimai Palatasının fəxri üzvü olan Davud Paşayev 1996-cı ildə “Rusiya Federasiyası Qəhrəmanı”, “Oktyabr İnqilabı ordeni” (1974), “Qırmızı Əmək Bayrağı” (1984), “Rusiya Hərbi Donanmasının 300 illiyi” orden və medallarıyla təltif edilib. 2006-cı ildə RF-nin prezidenti Vladimir Putinin əmri ilə Davud Paşayev növbəti dəfə Rusiya Dövlət mükafatı laureatı adını qazanıb.
Sankt-Peterburq Mühəndislik Akademiyasının həqiqi üzvü seçilir.
2005-2008-ci illərdə Rusiya Federasiyasının Prezidenti yanında İctimai Palatanın üzvü olur.
Bütün həyatını Rusiyanın hərb səınayesinə həsr edən Davud Paşayev
6 aprel 2010-cu ildə Moskvada vəfat edir və öz vəsiyyəti ilə Severodvinsk şəhər məzarlığında dəfn edilir.
Qoşqar Salmanlı
